Samplen en sample clearen: wat mag wel en niet?

Ja, voor een sample in muziek die je uitbrengt heb je toestemming nodig, en die heet clearance. Een sample raakt namelijk twee soorten rechten. Buma/Stemra legt uit dat je zowel de makers van het nummer als de eigenaar van de master nodig hebt.

• Voor het nummer vraag je toestemming aan de uitgever, of rechtstreeks aan de componist of tekstschrijver.
• Voor de opname vraag je toestemming aan de mastereigenaar. Dat is meestal de platenmaatschappij.

Thuis samplen om te oefenen is iets anders dan uitbrengen. Daar gaat het pas om zodra je muziek naar buiten gaat, en dat kan ook een gratis upload zijn.

Nee, ook een heel kort sample kan toestemming nodig hebben. Het idee dat een paar seconden altijd mag, klopt niet. De bekendste rechtszaak hierover ging over een drumloop van ongeveer twee seconden uit een nummer van Kraftwerk.

In die zaak besliste het Europese Hof in 2019 dat de eigenaar van een opname een sample kan verbieden, ook als het heel kort is. Er is één uitzondering in die uitspraak, namelijk als het sample zo is veranderd dat je het niet meer herkent als je luistert.

Dat is lastiger dan het klinkt. Een sample dat je hebt gefilterd of gepitcht (hoger of lager gezet), kan voor iemand die het origineel kent nog steeds herkenbaar zijn. Herken je het zelf nog, ga er dan van uit dat een ander dat ook doet.

De uitspraak over pastiche geeft wat meer ruimte, maar is geen vrijbrief om te samplen. Een pastiche is een nieuw werk dat duidelijk verwijst naar een bestaand werk. Het Europese Hof besliste op 14 april 2026 dat samplen daaronder kan vallen. Je werk moet dan wel duidelijk anders zijn dan het origineel. Ook moet iemand die het origineel kent, horen dat jouw nummer erop reageert, bijvoorbeeld als eerbetoon of als kritiek.

Een sample gebruiken omdat het lekker klinkt, is dus niet genoeg. Hoe rechters dit gaan toepassen, moet ook nog blijken. Reken er daarom niet op zonder juridisch advies.

Je cleart een sample door de rechthebbenden op te zoeken, ze om toestemming te vragen en de afspraken op papier te zetten.

1. Zoek uit welk nummer en welke opname je gebruikt. Let op, de muziek kan zelf ook samples bevatten.
2. Zoek de makers en de uitgever. Je vindt ze vaak in de credits van het nummer, op Discogs (een online muziekdatabase) of via Buma/Stemra.
3. Zoek de eigenaar van de master. Dat is meestal het label dat op de release staat, maar rechten kunnen zijn doorverkocht.
4. Stuur beide partijen een korte mail met je nummer, het gesamplede stuk en waar en hoe je wilt uitbrengen.
5. Spreek af wat je betaalt en welk deel van je nummer of je opbrengst zij krijgen.
6. Zet alles op papier en wacht met uitbrengen tot beide partijen hebben getekend.

Heb je maar één van de twee toestemmingen, dan ben je er nog niet. Krijg je een nee, dan haal je het sample eruit of kies je een alternatief. Bij onze eigen releases hebben we nog nooit een sample uitgebracht zonder het te clearen.

Je mag een oud nummer vrij gebruiken als zowel het nummer als de opname niet meer beschermd zijn. Dat zijn twee aparte vragen, en je hebt ze allebei nodig.

• Op het nummer zelf rust auteursrecht tot 70 jaar na de dood van de maker, zo staat in de Auteurswet. Muziek van bijvoorbeeld Bach of Beethoven is dus vrij.
• Op de opname rusten rechten tot 70 jaar na het uitbrengen, volgens de Wet op de naburige rechten. Die termijn was vroeger 50 jaar. De verlenging geldt alleen voor opnames die op 1 november 2013 nog beschermd waren. Daardoor zijn opnames van vóór 1963 in de EU meestal vrij.

Een opname van Beethoven uit 2010 is dus niet vrij, ook al is de muziek dat wel. Let ook op bij een opname van vóór 1963 waarvan het nummer nog beschermd is, en bij een later geremasterde versie. Buiten de EU kunnen bovendien andere regels gelden, bijvoorbeeld in de Verenigde Staten.

Een vast tarief bestaat niet, want elke rechthebbende bepaalt zijn eigen prijs. Vaak betaal je een bedrag vooraf, en vragen ze daarnaast een deel van je nummer of van wat het oplevert. Dat hangt onder andere af van hoe bekend het origineel is, en hoe belangrijk het sample in jouw nummer is.

Reken er ook op dat het tijd kost, en dat je soms helemaal geen antwoord krijgt. Begin daarom ruim voor je release. Voor een klein project kan clearen te duur of te traag zijn, en dan is een alternatief de betere keuze.

Splice is een bekende dienst met samples die je zonder clearance in je eigen muziek mag gebruiken, ook commercieel. Elk geluid komt met een royalty-free licentie. Het nummer dat je ermee maakt is van jou, maar het geluid zelf gebruik je onder licentie.

Zeg je je abonnement op, dan blijven je samples werken. Je licentie op wat je al hebt gedownload blijft voor altijd gelden, en je kunt die samples opnieuw downloaden. Alleen nieuwe samples downloaden kan dan niet meer.

Er zijn wel een paar dingen om op te letten:

• Je mag de geluiden niet los doorverkopen of in een eigen sample pack zetten, ook niet als je ze bewerkt.
• Anderen mogen hetzelfde geluid ook gebruiken. Daardoor kan een ander nummer dezelfde loop bevatten.
• Een systeem als Content ID op YouTube kan je nummer toch markeren. Splice garandeert niet dat dit niet gebeurt.
• Sommige distributeurs willen dat je alle rechten op je geluiden hebt, en dat kan met Splice-samples niet.

Krijg je een claim, of vraagt een distributeur om bewijs, dan kun je bij Splice per sample een officiële licentie als pdf maken. Die vind je onder Your Sounds.

Je kunt samples gebruiken die al zijn vrijgegeven, het stuk zelf naspelen, of zelf iets opnemen.

• Royalty-free samples haal je bij diensten als Splice. Je betaalt dan voor het gebruik, en hoeft geen geld per stream af te staan.
• Bij diensten als Tracklib regel je de clearance van bestaande nummers via de dienst zelf. Je betaalt dan met credits en deelt een klein percentage van je inkomsten met de originele artiesten.
• Naspelen, ook wel interpolatie genoemd, betekent dat je het stuk zelf opnieuw inspeelt. Je hebt dan geen toestemming van de eigenaar van de opname nodig, maar wel van de makers van het nummer.
• Zelf opnemen geeft je de meeste vrijheid. Neem een muzikant op, of speel zelf iets in en bewerk dat alsof het een oud sample is. Dan ben jij de eigenaar.

Die laatste optie is een goede oefening, ook als je niet per se een sample nodig hebt. Je leert er precies van wat een sample zijn karakter geeft. In de cursus muziek produceren maak je met synths en samples je eigen geluid, in plaats van steeds kant-en-klare klanken te zoeken.

Als je niet cleart, loop je het risico dat je nummer wordt verwijderd of dat je alsnog moet betalen. Een rechthebbende kan je aanspreken, ook lang na de release, en kan eisen dat het nummer offline gaat. Op YouTube kan een automatische claim ervoor zorgen dat je inkomsten naar iemand anders gaan.

Hoe groter het nummer wordt, hoe groter de kans dat iemand het merkt, en hoe duurder het wordt. Juist als je nummer aanslaat, heb je er dus last van. Bij een leuke demo voor je vrienden speelt dat minder, maar breng je iets serieus uit, regel het dan vooraf.

Maak je zelf beats en wil je die verkopen? Dan geldt dit nog sterker, want een sample in je beat wordt ook het probleem van je koper. Daarover lees je meer in beats verkopen. Wil je eerst leren hoe je zelf een sterke beat maakt, dan kan dat in de workshop beats maken.

Ja, dat mag, zolang je het sample in je eigen beat verwerkt en het niet los doorverkoopt. De licentie van Splice geldt voor nieuwe muziek die je ermee maakt. Een exclusive kan wel lastig zijn, omdat anderen hetzelfde geluid mogen blijven gebruiken. Zeg dat er eerlijk bij tegen je koper.

Nee, een naamsvermelding vervangt geen toestemming. Ook de zin 'geen inbreuk bedoeld' in je beschrijving helpt je niet. Rechthebbenden kunnen nog steeds optreden tegen je nummer, ook als je er eerlijk bij zet waar het sample vandaan komt. Vermeld de originele maker wel als dat is afgesproken, maar regel eerst de toestemming.

Ja, ook een gratis release heeft in principe toestemming nodig, want je maakt de muziek openbaar. Dat je er niets aan verdient, verandert dat niet. In de praktijk is het risico bij een kleine upload lager, maar dat maakt het niet toegestaan. Zodra het nummer groeit, kan er alsnog een claim of verwijdering komen.